شپش

شپش

شپش حشراتی کوچک و بی رنگ به طول 0.5 تا 8 میلیمتر هستند که بالهای خود را به صورت ثانوی از دست داده اند و همگی به صورت انگل خارجی ، روی بدن پستانداران و پرندگان زندگی می کنند. تاکنون حدود 5100 گونه شپش در دنیا شناسایی شده است و هر روز به تعداد آنها افزوده میشود. در حدود 135 میلیون سال قبل ، این گونه ها به لانه پستانداران نیز وارد شده و به زندگی روی بدن آنها نیز سازگار شده اند رابطه آنها با میزبان آنقدر نزدیک شد که امکان زندگی بدون میزبان ، حتی در زمانهای بسیار کوتاه نیز برای آنها وجود نداشت. یکی از بهترین روشهای درمان استفاده از مایع های از بین بردن این نوع حشره موذی است.یکی از بهترین نوع این مایعات مایع آنتی شپش مولیدا Molida می باشد.متاسفانه برای از بین بردن این نوع حشره موذی روشهای سنتی و مدرن زیادی در فضای مجازی پخش شده است که هیچ کدام به صورت صد در صد برای ریشه کن کردن این نوع حشره کاربرد مناسبی از خود نشان نداده است.

Lice

از شپش‌ها به عنوان یک معضل بزرگ برای بشر از گذشته‌های دور یاد می شود. شپش‌ها به خصوص شپش‌های سر در موهای افراد و نزدیک به جمجمه زندگی می‌کنند. منطقه تی که شامل گردن تا قسمت بالای سر و شقیقه‌ها می باشد بهترین محل‌ها برای زندگی شپش‌ها است. شپش‌ها تنها از خون انسان تغذیه می کنند. بالغ این نوع حشره برای تخم ریزی و تکثیر باید روزی دو بار از خون انسان تغذیه کند. پردیس سبز فروشنده انواع سموم حشرات موذی است که یکی از کالاهای انحصاری این شرکت مایع مولیدا است که یکی از بهترین جنگجویان برای از بین بردن این نوع حشره موذی خواهد بود که بیمار برای استفاده از این نوع مایع سختی خاصی را متحمل نخواهد شد و براحتی شپش را از مو یا بدن خود بدور خواهد کرد.

انواع رشک که شامل 3 نوع می باشد به ترتیب  در ذیل بیان شده است.

1- شپش سر

شپشهای سر دارای رنگ سفید خاکستری هستند و بدن آنها کشیده است. آنها در لابه‌لای موها و بر روی پوست سر مخصوصا در نواحی پشت گوش و در شرایطی که آلودگی شدید باشد در تمام سر و حتی در محاسن فرد دیده می‌شود.
رشک به محل خروج ساقه مو از فولیکول می‌چسبد و در صورتیکه شرایط برای زندگی مناسب باشد مانند وجود دمای ۳۶- ۲۲ درجه سانتی‌گراد در مدت ۷ روز به لارو که حشره ای بالغ ولی نارس می‌باشد، تبدیل می‌شود. خون خواری لاروها پس از خروج از تخم آغاز می‌ شود. لاروها پس از گذشت ۲ هفته به شپش بالغ تبدیل می شوند و بلافاصله جفت‌گیری می‌نمایند .شپش سر نسبت به شپش تن قدرت تحرک کمتری دارد، پس گاهی میتواند ساعت‌ها در یک محل ساکن بوده و خونخواری نماید.

میزان آلودگی به شپش سر،در مدارس دخترانه به ویژه مدارس ابتدایی و مهد کودک ها بسیار زیاد بوده است، بنابراین باید در این مراکز کنترل بیشتری صورت گیرد.

2- تن
این نوع شپشها مشابه شپش سر می باشد تنها تفاوت کوچکی که وجود دارد این است که که اندازه آن کوچک‌تر و دارای رنگ شفاف‌تری است. درز ها و چین های لباس‌های زیر و نزدیک به بدن زیستگاه اصلی این حشره می‌باشد. تحرک آن نسبت به رشک سر زیادتر بوده و اگر آلودگی شـدیـد باشد تخـم ‌ها به مـوهای ریز بـدن چسبیده باقی مـی‌مانند . اگر شــرایط محیطی منـاسب باشد مثلا دمای هوا ۳۶-۲۲ درجه سانتی‌گراد باشد پس از ۷-۵ روز تبدیل به لارو می شود و بعد از ۱۴ روز به شپش بالغ تبدیل می‌گردند. اگر شپش تن به مدت ۱۰ روز از بدن میزبان دور باشد دیگر قادر به زیستن نیست.

3- عانه
آنها معمولا در محل‌های مرطوب بدن میماند و خاکستری رنگ است. این شپش بسیار کم تحرک و تنبل می باشد و هنگام خون‌خواری حتی بیش از یک روز به محل ثابتی چسبیده باقی می ماند. انتقال این شپش بیشتر از طریق تماس های جنسی می باشد و در کودکان و مدارس به نئرت دیده می شود.این شپش در مردان دارای شیوع، شدت و علائم بیشتری است. از عوامل اصلی شناسایی این شپش بروز نقاط آبی بر روی پوست در محل گزش می باشد.

درمان شپشها

روشهای جلوگیری از آن

روشهای جلوگیری از این حشره موذی

 

ﺷﻴﻮع ﺷﭙﺶ ﺳﺮ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ آن در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ

ﭼﻜﻴﺪه:

زﻣﻴﻨﻪ و ﻫﺪف: آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﻳﻜﻲ از ﺑﻴﻤﺎري ﻫﺎي ﺷﺎﻳﻊ در ﺗﻤﺎم ﺳﻨﻴﻦ و داراي اﻧﺘﺸﺎر ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ. آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﻣﺮاﻛﺰ ﺗﺠﻤﻌﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪرﺳﻪﻫﺎ، ﭘﺎدﮔﺎنﻫﺎ و ﺧﻮاﺑﮕﺎه ﻫﺎ زﻳﺎد و در ﻣﺪارس، ﺑﻮﻳﮋه ﻣﺪرﺳﻪﻫﺎي اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ در ﺣﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ. اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ آن در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ در ﺳﺎل 1390 اﻧﺠﺎم ﺷﺪ.

روش ﺑﺮرﺳﻲ: اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ- ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﺮ روي 900 ﻧﻔﺮ از داﻧﺶ آﻣﻮزان دﺧﺘﺮ ﺳﺎﻛﻦ در ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ روش ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﻴﺮي ﺗﺼﺎدﻓﻲ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪﻧﺪ، اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. داده ﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ و ﻣﻌﺎﻳﻨﻪ ﻣﻮي ﺳﺮ از ﻧﻈﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺟﻤﻊ آوري ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﺎ آزﻣﻮن ﻫﺎي آﻣﺎري ﻛﺎي اﺳﻜﻮر و رﮔﺮﺳﻴﻮن ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ.

ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎ: در ﺑﻴﻦ 900 داﻧﺶ آﻣﻮز ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ، 120 ﻧﻔﺮ (%13/3) آﻟﻮده ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﺗﺸﺨﻴﺺ داده ﺷﺪﻧﺪ. در آﻧﺎﻟﻴﺰ ﺑﻴﻦ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎي ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ، ﺷﻐﻞ و ﺗﺤﺼﻴﻼت ﭘﺪر، ﻣﻴﺰان ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻣﺎدر، ﺗﻌﺪاد اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮار، وﺟﻮد ﺣﻤﺎم در ﻣﻨﺰل، ﺗﻌﺪاد دﻓﻌﺎت اﺳﺘﺤﻤﺎم، ﺗﻌﺪاد دﻓﻌﺎت ﺷﺎﻧﻪزﻧﻲ، ﺳﺎﺑﻘﻪ اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ، وﺟﻮد ﻳﺎ ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪرﺳﻪ، دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻳﺎ ﻋﺪم دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ و اﺑﺘﻼ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ دار آﻣﺎري ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ .(P<0/05)

ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي: ﻋﻠﻞ ﺷﻴﻮع اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري در ﺑﻴﻦ داﻧﺶ آﻣﻮزان اﺳﺘﺎن ﻗﻢ ﺑﺎ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻣﺜﻞ ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪرﺳﻪ، ﻋﺪم دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ، ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻪ رﻋﺎﻳﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻓﺮدي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ رﻋﺎﻳﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻓﺮدي، آﻣﻮزش دادن در ﻣﻮرد راه ﻫﺎي آﻟﻮدﮔﻲ و ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﺑﻴﻤﺎري و ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮدن اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ و ﻋﻮارض ﻧﺎﺷﻲ از آن ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ.

واژه ﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي: اﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژي، داﻧﺶ آﻣﻮزان، ﺷﭙﺶ ﺳﺮ، ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ.

ﻣﻘﺪﻣﻪ:

ﮔﺎﻫﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺑﺪن ﻳﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ را اﺻﻄﻼﺣﺎً ﭘﺪﻳﻜﻮﻟﻮزﻳﺲ (Pediculusis) ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ. در اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﺑﻪ ﻋﻠﺖ آﻧﻜﻪ ﺷﭙﺶ، روزي ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺎر ﺧﻮن ﻓﺮد آﻟﻮده را ﻣﻲ ﺧﻮرد و ﺑﺰاق ﺷﭙﺶ ﻣﻜﺮراً ﺑﻪ ﺑﺪن ﻓﺮد ﺗﺰرﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻟﺬا اﺛﺮات ﺳﻤﻲ آن در اﻓﺮاد آﻟﻮده ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﺴﺘﮕﻲ، ﺗﺤﺮﻳﻚ، ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺪﺑﻴﻨﻲ و اﺣﺴﺎس ﺗﻨﺒﻠﻲ ﺷﻮد .(1) آﻟﻮدﮔـــﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﻳﻚ ﻣﺴﺄﻟــﻪ

اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﮔﺮﻳﺒﺎﻧﮕﻴﺮ ﺑﺴﻴﺎري از ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮي ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ

  • از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﻀﻼت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺪارس ﺷﺎﻳﻊ اﺳﺖ. اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ ﻛﻪ داراي ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻓﻘﺪان ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد .(2) آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در اﻓﺮاد ﻣﻮﺟﺐ اﺣﺴﺎس ﺣﻘﺎرت و ﭘﺴﺘﻲ، اﻳﺠﺎد ﺗﺤﺮﻳﻜﺎت رواﻧﻲ، اﻓﺴﺮدﮔﻲ، ﺑﻴﺨﻮاﺑﻲ، اﻓﺖ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ، از دﺳﺖ رﻓﺘﻦ ﭘﺎﻳﮕﺎه

 

اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻓﺮد، اﻳﺠﺎد ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎي ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ، ﺟﺪا ﺷﺪن ﻣﻮﻫﺎ ﻋﻠﻞ اﻓﺰاﻳﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ذﻛﺮ ﻛﺮدﻧﺪ .(13) در
و ﺑﺮوز آﻟﺮژي ﻣﻲ ﺷﻮد 1)،.(3 اﮔﺮ ﭼﻪ ﺷﭙﺶ ﺗﻦ، ﺗﺤﺖ ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺑﻪ دﻻﻳﻠﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻲ روﻳﻪ
ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻬﺒﻮد اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺨﺼﻮص در ﺟﻮاﻣﻊ ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﻛﻮچ روﺳﺘﺎﺋﻴﺎن ﺑﻪ ﺷﻬﺮ، ﺣﺎﺷﻴﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ، اﻳﺠﺎد
ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ در ﻃﻲ ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﻴﺮ ﻛﻤﺘﺮ دﻳﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﺷﻬﺮكﻫﺎي اﻗﻤﺎري ﺑﺎ ﺣﺪاﻗﻞ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و رﻓﺎﻫﻲ
ﻟﻴﻜﻦ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً از ﺗﻤﺎم دﻧﻴﺎ ﮔﺰارش ﻣﻲ ﺷﻮد. ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻌﻀﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در ﻛﻨﺎر ﺳﺎﻳﺮ ﺑﻴﻤﺎري ﻫﺎي
ﺷﭙﺶ ﺳﺮ اﻧﺘﺸﺎر ﺟﻬﺎﻧﻲ داﺷﺘﻪ وﻟﻲ ﻏﺎﻟﺒﺎً در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻌﺘﺪﻟﻪ واﮔﻴﺮ در ﭘﺎره اي از ﻣﻨﺎﻃﻖ، در ﺣﺎل ﺑﺮوز و ﺧﻮدﻧﻤﺎﻳﻲ
ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد و آزار و اذﻳﺖ ﺣﺎﺻﻞ از آن ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت اﺳﺖ .(9) اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ
ﻧﺎﺷﻲ از ﭘﺸﻪﻫﺎ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮔﺮﻣﺴﻴﺮ دﻧﻴﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ
ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ .(4) رﺷﺪ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺿﻌﻴﻒ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ (ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دارا ﺑﻮدن آب و
ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه اﻳﻦ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ 5)،.(6  ﺷﻴﻮع ﻫﻮاي ﮔﺮم و ﺧﺸﻚ و ﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﺑﺎﻻ، ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ
آﻟﻮدﮔﻲ  ﺷﭙﺶ  ﺳﺮ  در  ﻛﻮدﻛﺎن  ﻣﺪارس  اﺑﺘﺪاﻳﻲ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮاي ازدﻳﺎد ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺷﭙﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ)، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ
ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ 2-10 درﺻﺪ ﺗﺨﻤﻴﻦ زده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن و ﻧﻘﺶ ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬار
.(3) ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ 6 ﺗﺎ 12 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ در آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ و ﺷﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬاري و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و
آﻟﻮده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي درﻣﺎن و ﻛﻨﺘﺮل آن ﺑﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل اﻳﻦ
367 ﻣﻴﻠﻴﻮن دﻻر ﻣﻲ رﺳﺪ .(7) ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ Courtiade و ﻣﻌﻀﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در روﺳﺘﺎﻫﺎي اﺳﺘﺎن اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ.
ﻫﻤﻜﺎران در ﭼﻬﺎر ﻣﺪرﺳﻪ در ﻛﺸﻮر ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ روش ﺑﺮرﺳﻲ:
17 درﺻﺪ داﻧﺶآﻣﻮزان، آﻟﻮده ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﺑﻮدهاﻧﺪ .(8)
آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﺗﻤﺎم ﻧﻘﺎط دﻧﻴﺎ از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﺮان ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از ﻧﻮع ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ- ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ
ﺧﺼﻮص در اﻣﺎﻛﻦ ﺑﺎ ﺗﺮاﻛﻢ ﺑﺎﻻ و ﺗﻮام ﺑﺎ ﻓﻘﺮ و ﻋﺪم ﻫﺪف ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ
رﻋﺎﻳﺖ اﺻﻮل ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻓﺮدي ﺑﻪ وﻓﻮر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد. ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ
اﻳﻦ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺨﺼﻮص در روﺳﺘﺎﻫﺎ و ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ در ﺳـــﺎل1390 اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ.
ﻛﻮدﻛﺎن از آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎي ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺷﺎﻳﻊ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮد در اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ 900 ﻧﻔﺮ از داﻧﺶ آﻣﻮزان دﺧﺘﺮ ﺑﻪ روش
.(9) ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﻴﺮي ﺗﺼﺎدﻓﻲ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي اﻧﺘﺨـــﺎب ﺷﺪﻧﺪ.
از 6 ﺗﺎ 30 درﺻﺪ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ .(10) در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اي داده ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﮋوﻫﺶ از ﻃﺮﻳﻖ اﺑﺰار ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ و
ﻛﻪ ﺣﺠﺘﻲ و ﻫﻤﻜﺎران ﺑﺮ روي داﻧﺶ آﻣﻮزان ﺷﻬﺮ ﺗﺒﺮﻳﺰ ﻣﻌﺎﻳﻨﻪ ﻣﻮي ﺳﺮ از ﻧﻈﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺟﻤﻊ آوري
اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ 3/64 درﺻﺪ ﮔﺮدﻳﺪ. ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺟﻬﺖ ﺳﻨﺠﺶ ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎي ﻣﻮﺛﺮ، ﺷﺎﻣﻞ
ﺑﻮده اﺳﺖ .(11) ﻳﻜﻲ از ﻣﻜﺎن ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﻴﺴﺖ ﺳﻮال از رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻓﺮدي و ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ، ﺑﻌﻼوه
اﻣﺮوزي ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ آﻏﺎز ﻫﻤﻪﮔﻴﺮي ﺷﭙﺶ ﮔﺮدد، اﻃﻼﻋﺎت دﻣﻮﮔﺮاﻓﻴﻚ (ﺳﻦ داﻧﺶ آﻣﻮز، ﭘﺎﻳﻪ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ،
ﻣﺪارس، ﺑﻮﻳﮋه ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ .(4) ﻣﻴﺰان ﺳﻮاد ﭘﺪر، ﻣﻴﺰان ﺳﻮاد ﻣﺎدر، ﺷﻐﻞ ﭘﺪر، ﺷﻐﻞ ﻣﺎدر)
ﻣﺮادي و ﻫﻤﻜﺎران در ﺑﺮرﺳﻲ وﺿﻌﻴﺖ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﻃﺮاﺣﻲ ﮔﺮدﻳﺪ. ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ از ﻣﻌﺎﻳﻨﻪ ﻣﻮي
ﺳﺮ در ﺑﻴﻦ داﻧﺶ آﻣﻮزان ﺷﻬﺮ ﺑﻬﺎر درﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع ﺳﺮ و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداري اﻧﮕﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ. ﭘﺲ از ﻛﺴﺐ
اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري 1/3 درﺻﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ .(12) در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اي ﻛﻪ ﻣﺠﻮز و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﺎ واﺣﺪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺪارس ﻣﺮﻛﺰ
ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻈﺮي و ﻫﻤﻜﺎران ﺑﺮ روي داﻧﺶ آﻣﻮزان اﺳﺘﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ و اداره ﻛﻞ آﻣﻮزش و ﭘﺮورش اﺳﺘﺎن، ﺟﻬﺖ
ﻫﻤﺪان ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺟﻨﺴﻴﺖ اﻓﺮاد، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ اﻗﺪام ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻳﻨﻪ و ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ
ﺳﻦ، ﻧﮋاد، ﻧﻮع ﻣﻮ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻪ ﺣﺸﺮه ﻛﺶ ﻫﺎ را از ﺟﻤﻠﻪ داﻧﺶ آﻣﻮزان ﺑﻄﻮر اﻧﻔﺮادي ﮔﺮدﻳﺪ. ﭘﺮﺳﺸﮕﺮان ﺑﺮﺧﻲ
44

 

اﻃﻼﻋﺎت را از ﭘﺮوﻧﺪه ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ داﻧﺶ آﻣﻮزان (ﻣﻮﺟﻮد در دﻓﺘﺮ ﻣﺪارس) ﻳﺎ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻛﺴﺐ ﻧﻤﻮدﻧﺪ. ﺗﺸﺨﻴﺺ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻮﺟﻮد، (ﻛﺘﺎﺑﭽﻪ راﻫﻨﻤﺎي ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺷﭙﺶ در ﻣﺪارس، ﻣﻨﺘﺸﺮه از ﺳﻮي ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﺳﻼﻣﺖ وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ، درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ) وﺟﻮد ﺗﺨﻢ زﻧﺪه، ﻧﻤﻒ و ﻳﺎ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻣﻮﻫﺎ (ﺧﺼﻮﺻﺎً در ﻧﻮاﺣﻲ ﭘﺸﺖ ﮔﻮش و ﺑﺎﻻي ﮔﺮدن) در ﺣﻀﻮر ﻧﻮر ﻛﺎﻓﻲ و ﺑﻪ ﻣﺪت ﺣﺪود 4 دﻗﻴﻘﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪﻧﺪ.

ﺑﺮاي ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ داده ﻫﺎ، اﺑﺘﺪا ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ ﺑﺼﻮرت ﺗﻚ ﻣﺘﻐﻴﺮه ﺑﺎ آزﻣﻮن ﻛﺎي اﺳﻜﻮر آﻧﺎﻟﻴﺰ ﺷﺪﻧﺪ، ﺳﭙﺲ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ آزﻣﻮن ﻣﻌﻨﻲدار ﺷﺪﻧﺪ (P<0/05) ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺪوش ﻛﻨﻨﺪه وارد ﻣﺪل رﮔﺮﺳﻴﻮن ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ ﺷﺪﻧﺪ. در اﻳﻦ ﻣﺪل ﻣﻘﺎدﻳﺮ P<0/05 ﻣﻌﻨﻲدار در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺷﺎﻧﺲ ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻳﺎﻓﺘﻪ (Adjusted odds ratio) ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﮔﺰارش ﮔﺮدﻳﺪ. ﻛﻠﻴﻪ آﻧﺎﻟﻴﺰﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم اﻓﺰار SPSS اﻧﺠﺎم ﺷﺪ.

 

ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ:

در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﻛﻞ داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ ﺳﺎﻛﻦ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ ﺑﺎ ﺣﺪود اﻃﻤﻴﻨﺎن 95 درﺻﺪ، 13/3درﺻﺪ ﺑﻮد. ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺳﻨﻲ اﻓﺮاد ﺳﺎﻟﻢ 9/1 ± 1/6 ﺳﺎل و داﻧﺶ آﻣﻮزان آﻟﻮده 10/4 ± 1/4 ﺳﺎل ﺑﻮد. در آﻧﺎﻟﻴﺰ اوﻟﻴﻪ، ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎي ﻓﺮدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و رﻓﺘﺎري ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ.

ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ در ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ اول ﺗﺎ ﭘﻨﺠﻢ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 28 ﻧﻔﺮ((%15/5، 18 ﻧﻔﺮ (%10)، 22 ﻧﻔﺮ (%12/2)، 20 ﻧﻔﺮ (%11/1) و 32 ﻧﻔﺮ (%17/7) ﺑﻮد. ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن ﻛﺎي اﺳﻜﻮر ﺑﻴﻦ ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ و ﭘﺎﻳﻪ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ راﺑﻄﻪ ﻣﻌﻨﻲ دار آﻣﺎري ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﺸﺪ .(P=0/22) ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن (%26/6) در روﺳﺘـــﺎﻫﺎي ﺑﺨﺶ ﻣﺮﻛﺰي ﺳﻜﻮﻧﺖ داﺷﺘﻨﺪ (ﺟﺪول ﺷﻤﺎره .(1

ﺟﺪول ﺷﻤﺎره :1 ﺗﻮزﻳﻊ ﻓﺮاواﻧﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳـﺮ در داﻧﺶآﻣﻮزان ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ

 

آﻟﻮدﮔﻲ دارﻧﺪ ﻧﺪارﻧﺪ
ﺑﺨﺶ روﺳﺘﺎﻳﻲ
درﺻﺪ ﺗﻌﺪاد درﺻﺪ ﺗﻌﺪاد
ﺑﺨﺶ ﻣﺮﻛﺰي 26/66 48 73/34 132
ﺑﺨﺶ ﺟﻌﻔﺮﻳﻪ 13/33 24 86/67 156
ﺑﺨﺶ ﻛﻬﻚ 15/55 28 84/45 152
ﺑﺨﺶ ﺳﻠﻔﭽﮕﺎن 4/44 8 95/54 172
ﺑﺨﺶ ﺧﻠﺠﺴﺘﺎن 6/66 12 93/34 168

 

ﺑﺮ اﺳﺎس آزﻣﻮن دﻗﻴﻖ ﻓﻴﺸﺮ ﺑﻴﻦ ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد داﺷﺖ .(P<0/05)

ﺑﺮ اﺳﺎس آزﻣﻮن دﻗﻴﻖ ﻓﻴﺸﺮ ﺑﻴﻦ ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ (ﺑﺨﺸﻬﺎي روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن) و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد داﺷﺖ .(P<0/05) ﻧﺘﺎﻳﺞ اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻧﺸﺎن داد 77/09 درﺻﺪ از ﭘﺪران داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﺗﺤﺼﻴﻼت اﺑﺘﺪاﻳﻲ داﺷﺘﻪ ﻳﺎ ﺑﻴﺴﻮاد ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت از ﻟﺤﺎظ آﻣﺎري ﻣﻌﻨﻲ دار ﺑﻮد .(P<0/05) ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدي (%47/32) از ﻣﺎدران داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺒﺘﻼ، ﺑﻴﺴﻮاد ﻳﺎ ﺗﺤﺼﻴﻼت در ﺣﺪ اﺑﺘﺪاﻳﻲ داﺷﺘﻨﺪ. اﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻣﺎدر داﻧﺶ آﻣﻮزان و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در آﻧﻬﺎ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد داﺷﺖ .(P<0/05) ارﺗﺒﺎط آﻣﺎري ﻣﻌﻨﻲ دار ﺑﻴﻦ ﺷﺎﻏﻞ ﺑﻮدن ﻳﺎ ﺧﺎﻧﻪ دار ﺑﻮدن ﻣﺎدر و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﺸﺪ .(P=0/73) در ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ، 37/4 درﺻﺪ ﻓﺎﻗﺪ ﺣﻤﺎم ﺷﺨﺼﻲ در ﻣﻨﺰل ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﻴﻦ وﺟﻮد ﺣﻤﺎم در ﻣﻨﺰل و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶآﻣﻮزان ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد داﺷﺖ .(P<0/05) ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻗﺒﻠﻲ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﺑﻴﻦ ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن 17/55 درﺻﺪ ﺑﻮد. آزﻣﻮن آﻣﺎري دﻗﻴﻖ ﻓﻴﺸﺮ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻗﺒﻠﻲ اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ و آﻟﻮدﮔﻲ ﻓﻌﻠﻲ ﺑﻪ آن در داﻧﺶآﻣﻮزان ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد دارد .(P<0/05) ﺗﻌﺪاد اﻋﻀﺎي ﺧﺎﻧﻮاده در 10/7 درﺻﺪ از داﻧﺶ آﻣﻮزان آﻟﻮده ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ، 28/27 درﺻﺪ ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ،

45

22/1 درﺻﺪ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ و 38/93 درﺻﺪ داراي ﺷﺶ ﻧﻔﺮه و ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﻮدﻧﺪ. آزﻣﻮن آﻣﺎري ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري ﺑﻴﻦ ﺑﻌﺪ ﺧﺎﻧﻮار داﻧﺶ آﻣﻮزان و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ﺑﻮد .(P= 0/02)

در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از 94 ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ 63 ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ. از داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ 603 ﻧﻔﺮ (%67) ﻓﺎﻗﺪ ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪرﺳﻪ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﻮن آﻣﺎري ﺑﻴﻦ وﺟﻮد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪارس و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶ آﻣﻮزان ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲداري را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ .(P<0/05) ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻴﻦ وﺿﻌﻴﺖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲداري وﺟﻮد داﺷﺖ .(P<0/05) اﻛﺜﺮ ﺑﻴﻤﺎران (%90/84) در ﻣﺪارس دوﻟﺘﻲ و 9/16 درﺻﺪ ﺑﻘﻴﻪ در ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ ﻏﻴﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﻲ و ﻏﻴﺮه ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﻴﻦ ﻧﻮع ﻣﺪرﺳﻪ (دوﻟﺘﻲ، ﻏﻴﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﻲ و…) و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ .(P=0/285)

45 درﺻﺪ ﻣﻮارد آﻟﻮده ﻳﻚ ﺑﺎر ﻳﺎ ﻛﻤﺘﺮ از ﻳﻚ ﺑﺎر در ﻫﻔﺘﻪ اﺳﺘﺤﻤﺎم ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ 50/5 درﺻﺪ دوﺑﺎر در ﻫﻔﺘﻪ و 4/5 درﺻﺪ ﺑﻴﺶ از دوﺑﺎر در ﻫﻔﺘﻪ اﺳﺘﺤﻤﺎم ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ. ﺑﻴﻦ دﻓﻌﺎت اﺳﺘﺤﻤﺎم داﻧﺶ آﻣﻮزان در ﻫﻔﺘﻪ و آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در آﻧﻬﺎ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲداري وﺟﻮد داﺷﺖ 7/64 .(P<0/05) درﺻﺪ از ﻛﻞ ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن روزاﻧﻪ ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﺑﺎر ﻫﻢ ﻣﻮﻫﺎي

ﺧﻮد را ﺷﺎﻧﻪ ﻧﻤﻲ زدﻧﺪ، 56/49 درﺻﺪ از اﻓﺮاد آﻟﻮده روزاﻧﻪ ﻓﻘﻂ ﻳﻚ ﺑﺎر ﻣﻮﻫﺎي ﺧﻮد را ﺷﺎﻧﻪ ﻣﻲ زدﻧﺪ، 19/84 درﺻﺪ از اﻓﺮاد آﻟﻮده ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ روزاﻧﻪ دو ﺑﺎر ﻣﻮﻫﺎي ﺧﻮد را ﺷﺎﻧﻪ ﻣﻲ زدﻧﺪ و ﺑﺎﻻﺧﺮه 16/03 درﺻﺪ از اﻓﺮاد آﻟﻮده ﺳﻪ ﺑﺎر و ﺑﻴﺸﺘﺮ در روز ﻣﻮﻫﺎي ﺧﻮد را ﺷﺎﻧﻪ ﻣﻲ زدﻧﺪ 27/48 .(P=0/002) درﺻﺪ از اﻓﺮاد آﻟﻮده داراي ﻣﻮﻫﺎي ﻛﻮﺗﺎه، 34/35 درﺻﺪ از آﻧﻬﺎ داراي ﻣﻮﻫﺎي ﻣﺘﻮﺳﻂ و 38/17 درﺻﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﻮﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪ داﺷﺘﻨﺪ. ﺑﻴﻦ اﻧﺪازه ﻣﻮ و اﺑﺘﻼ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ راﺑﻄﻪ ﻣﻌﻨﻲ دار آﻣﺎري وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ (P=0/198) (ﺟﺪول ﺷﻤﺎره .(2

در ﻣﺪل ﻧﻬﺎﻳﻲ ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ رﮔﺮﺳﻴﻮن ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل ﺗﻮاﻣﺎن ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺪوش ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ﺳﺎﺑﻘﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻗﺒﻠﻲ ﺑﺎ ﺣﺪود اﻃﻤﻴﻨﺎن (Confidence interval=CI)، CI= 0/16- 0/48

  • ﻧﺴﺒﺖ ﺷﺎﻧﺲ (Odds ratio=OR)،  OR=2/8  ﺑﺎ

آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ دار وﺟﻮد دارد و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ ﺳﺎﺑﻘﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻗﺒﻠﻲ، ﺷﺎﻧﺲ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ را ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً 3 ﺑﺮاﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ.

ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﻳﺪ ﻛﻪ ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ CI=2/25-5/34)، (OR=3/46، ﻋﺪم دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ(CI=1/31-15/05، (OR=4/46 و دﻓﻌﺎت اﺳﺘﺤﻤﺎم CI=1/82-2/47)، (OR= 1/71 ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ راﺑﻄﻪ ﻣﻌﻨﻲ دار آﻣﺎري وﺟﻮد دارد و ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﻋﺪم دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺷﺎﻧﺲ اﺑﺘﻼ را ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 3/4 و 4/46 ﺑﺮاﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ (ﺟﺪول ﺷﻤﺎره .(2

46

ﺟﺪول ﺷﻤﺎره :2 ﺿﺮاﻳﺐ ﻣﺪل رﮔﺮﺳﻴﻮن ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ (Multiple) و ﻧﺴﺒﺖ ﺷﺎﻧﺲ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﺷﭙﺶ ﺳـﺮ در

ﺑﺨﺶ ﻫﺎي روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن ﻗﻢ

ﺿﺮاﻳﺐ ﻣﺘﻐﻴﺮ  اول*دوم

ﭘﺎﻳﻪ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ:ﺳﻮم ﭼﻬﺎرم ﭘﻨﺠﻢ  ﻣﺮﻛﺰي* ﺟﻌﻔﺮﻳﻪ

ﺑﺨﺶ ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ:  ﻛﻬﻚ ﺳﻠﻔﭽﮕﺎن ﺧﻠﺠﺴﺘﺎن

ﻓﻮت ﺷﺪه*

 

ﻧﺴﺒﺖ ﺷﺎﻧﺲ ﺣﺪود اﻃﻤﻴﻨﺎن %95 Pvalue ﺿﺮاﻳﺐ (β) ﺧﻄﺎي ﻣﻌﻴﺎر
1
1/54 0/82- 2/87 0/17 0/041 0/39
1/28 0/71- 2/33 0/4
1/35 0/73 – 2/49 0/33 0/051 0/44
0/81 0/46 – 1/44 0/48 0/061 0/26
1
0/88 0/51 – 1/51 0/65 0/31 0/26
2/8 0/16 – 0/48 0 0/65 0/38
0/85 0/44 – 1/62 0/62 0/51 0/27
1/36 0/75 – 2/46 0/3 0/51 0/44
1

 

0/98 0/28 – 3/37 0/98 0/01 0/34
0/73 0/21 – 2/51 0/62 0/31 0/26

 

*ﮔﺮوه ﻣﺒﻨﺎ

 

1/32 0/41 – 4/18 0/63 0/41 0/39
1/54 0/44 – 5/41 0/49 0/61 0/26
1
0/85 0/44 – 1/62 0/62 0/44 0/27
1/36 0/75 – 2/46 0/30 0/51 0/44
2/17 0/93 – 5/09 0/07 1/36 0/44
1/23 0/85 – 1/18 0/93 0/01 0/34
2/18 0/16 – 0/48 0 1/36 0/44
3/146 2/25 – 5/34 0 2/29 0/28
4/146 1/31 –15/05 0 2/77 0/38
1/71 1/82 – 2/47 0/04 0/61 0/26
1/03 0/80 – 1/32 0/78 0/01 0/34

بحث:

 

در ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﭙﺶ ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﻲ واﻟﺪﻳﻦ در ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي و درﻣﺎن ﺳﺮﻳﻊ
ﺳﺮ 13/3 ﺑﻮد. ﻋﻴﻮﺿﻲ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﻴﻮع ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در آﻟﻮدﮔﻲ  ﻣﻮﺛﺮ  ﻣﻲ  ﺑﺎﺷﺪ.  در  اﻳﻦ  ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ  ارﺗﺒﺎط
ﻣﺪارس اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ ﺷﻬﺮ ﮔﻴﻼن ﻏﺮب، اﻳﻦ ﻣﻴﺰان را ﻣﻌﻨﻲداري ﺑﻴﻦ ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ و ﺳﻄﺢ ﺗﺤﺼﻴﻼت و ﺷﻐﻞ
24/8 درﺻﺪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺮدﻧﺪ .(14) ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ارﺟﻤﻨﺪزاده واﻟﺪﻳﻦ دﻳﺪه ﻧﺸﺪ، اﺣﺘﻤﺎل ﻣﻲ رود واﻟﺪﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﺤﺼﻴﻼت
ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ را در دﺧﺘﺮان دﺑﺴﺘﺎن ﻫﺎي ﺑﺎﻻ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ دﻻﻳﻠﻲ ﻣﺜﻞ ﻣﺸﻐﻠﻪ ﻛﺎري و ﻳﺎ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻏﻴﺮ
ﺷﻬﺮ ﺑﻮﺷﻬﺮ 22 درﺻﺪ ذﻛﺮ ﻛﺮده اﻧﺪ .(15) ﻓﺮزﻳﻦ ﻧﻴﺎ و ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ داﻧﺶ ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ در زﻣﻴﻨﻪ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي و
ﻫﻤﻜﺎران ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﺑﻴﻦ داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻴﻤﺎري در ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن در ﺳﻄﺢ ﺳﺎﻳﺮ واﻟﺪﻳﻦ
دﺧﺘﺮ ﺷﻬﺮ ﻗﻢ را 4/5 درﺻﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻴﺰان ﺑﺎﺷﻨﺪ  14)،18،.(19  ارﺗﺒﺎط  ﻣﻌﻨﻲداري  ﺑﻴﻦ  دﻓﻌﺎت
در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﭘﺎﻳﻪ اول ﺗﺎ ﭘﻨﺠﻢ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 1/9، 4/5، اﺳﺘﺤﻤﺎم ﺑﺎ ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ. ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ
3/3، 7/4، 4/9 درﺻﺪ ﺑﻮد .(4) اﻓﺰاﻳﺶ ﺣﺎﺷﻴﻪ ﻧﺸﻴﻨﻲ و ﻫﺮ ﭼﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻓﺮد ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، آﻟﻮدﮔﻲ ﻛﻤﺘﺮ
اﻳﺠﺎد ﺷﻬﺮك ﻫﺎي اﻗﻤﺎري در اﻃﺮاف ﺷﻬﺮ ﻗﻢ ﻃﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد، ﻟﺬا اﺳﺘﺤﻤﺎم ﻣﺮﺗﺐ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﻋﺪم اﺑﺘﻼ
ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﻴﺮ و از ﻃﺮﻓﻲ ﺗﻔﺎوت در ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎري و ﺣﺘﻲ اﻻﻣﻜﺎن ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﻮد. ﻛﺜﻴﺮي، رﻓﻴﻊ ﻧﮋاد
ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از دﻻﻳﻞ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت در ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع و ﻫﻤﻜﺎران، ﻣﻄﻠﺒﻲ و ﻣﻴﻨﻮﻳﺎن ﺣﻘﻴﻘﻲ در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﻮد
ﺑﺎﺷﺪ. در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻳﻦ ﻧﻴﺎ و ﻫﻤﻜﺎران ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺜﺒﺖ اﺳﺘﺤﻤﺎم ﻣﺮﺗﺐ در ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ اﺷﺎره
در ﺳﺎل 81 ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎري ﻓﻘﻂ ﺷﻬﺮ ﻗﻢ ﺑﻮده در ﺣﺎﻟﻲ در ﻧﻤﻮده اﻧﺪ 10)،19،.(20 ﺑﻴﻦ ﺷﻴﻮع ﻣﻮارد آﻟﻮدﮔﻲ و
ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺣﺎﺿﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎري ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن دﻓﻌﺎت ﺷﺎﻧﻪ زدن ﻣﻮي ﺳﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري ﻣﺸﺎﻫﺪه
ﻗﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺸﺎﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻧﺸﺪ. ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ﺷﺎﻧﻪ زدن ﻣﺮﺗﺐ و روزاﻧﻪ
اﻫﻮاز و زاﺑﻞ ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ را ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 11 و 29/4 ﻧﺸﺎن ﻣﻮﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺟﺪا ﺷﺪن رﺷﻚ ﻫﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ و ﻛﺎﻫﺶ
داد 10)،.(16 ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻛﻪ در ﺷﻬﺮﻫﺎي آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﻮد. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﭙﺶ ﻫﺎي ﺳﺮ ﺑﻪ ﻣﻮﻫﺎ
ﻫﻤﺪان و ﺗﺒﺮﻳﺰ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه، ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻣﻴﺰان ﭼﺴﭙﻴﺪه و ﻣﻮاد آﻟﺮژي زاﻳﻲ از ﺧﻮد ﺗﺮﺷﺢ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ،
آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ 1/3  و 3/64  درﺻﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﺑﺎ ﺧﺎرش ﺳﺮ ﺗﻮام ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ.
11)،Robinson .(12  در ﺳﺎل 1996 اﻋﻼم ﻛﺮد ﻛﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻲ رود اﻓﺮادي ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ اﻗﺪام ﺑﻪ ﺷﺎﻧﻪ زﻧﻲ ﻣﻮﻫﺎي
آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﻃﺒﻘﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﺧﻮد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ درﻫﻢ ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ ﻣﻮﻫﺎ
اﻗﺘﺼﺎدي، ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ و اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺘﻘﺮار اﻧﮕﻞ ﺑﺮ روي ﺳﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻌﺮض اﺑﺘﻼ
ﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺷﺎﻳﻊ ﺗﺮ اﺳﺖ (17) ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ. اﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﻓﻴﻊ ﻧﮋاد و
ﺷﻴﻮع ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎﻻي آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﺷﻬﺮ ﻫﺎي زاﺑﻞ، ﻫﻤﻜﺎران در ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن اﻣﻠﺶ ﻣﻐﺎﻳﺮت دارد .(19) ﺑﻴﻦ
اﻫﻮاز و ﻗﻢ ﺑﺎﺷﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﻋﻠﻞ ﺷﻴﻮع وﺿﻌﻴﺖ  دﺳﺘﺮﺳﻲ  ﺑﻪ  ﺧﺪﻣﺎت  ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ  درﻣﺎﻧﻲ  و
ﺑﺎﻻي اﻳﻦ ﻣﻌﻀﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺬﻛﻮر ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻧﻈﻴﺮ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶآﻣﻮزان ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ
ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ و آب و ﻫﻮاﻳﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻄﻮر ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از
ﻣﺜﺎل ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻜﻮﻳﻲ ﻧﺎﺋﻴﻨﻲ و ﻣﺼﻄﻔﻮي در اﺳﺘﺎن اﺻﻔﻬﺎن
ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮔﺮﻣﺴﻴﺮي ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ .(10) ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﺴﻮ ﺑﻮد، ﭘﺮواﺿﺢ اﺳﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﻣﻴﺰان دﺳﺘﺮﺳﻲ و
اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎ ﺳﻄﺢ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻫﺎي ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ
ﺗﺤﺼﻴﻼت واﻟﺪﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻌﻜﻮس دارد و اﺣﺘﻤﺎﻻً اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺎﻋﺚ ارﺗﻘﺎء ﺳﻄﺢ ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺴﻤﻲ و روﺣﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد
48

 

 

.(21) در ﻓﺮاواﻧﻲ ﺷﻴﻮع ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در ﻣﻴﺎن داﻧﺶ آﻣﻮزان اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﺟﺪا از واﻟﺪﻳﻦ و ﺳﺎﻳﺮ اﻋﻀﺎي
ﻣﺪارس داراي ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻓﺎﻗﺪ ﻣﺮﺑﻲ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻲ ﺧﻮاﺑﻨﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ از رﺧﺘﺨﻮاب ﻣﺸﺘﺮك
ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﻲ داري وﺟﻮد داﺷﺖ. در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﻳﺎ از اﻟﺒﺴﻪ و ﺳﺎﻳﺮ وﺳﺎﻳﻞ ﺷﺨﺼﻲ
از 94 ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي روﺳﺘﺎﻳﻲ اﺳﺘﺎن دﻳﮕﺮان در ﻣﺪرﺳﻪ و ﺧﺎﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ 10)،.(14
ﻗﻢ 63 ﻣﺪرﺳﻪ، ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ، ﺣﺪود 67 درﺻﺪ ﻣﻮارد ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در داﻧﺶ آﻣﻮزان
از داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﭘﺎﻳﻪﻫﺎي ﭘﻨﺠﻢ و اول ﻗﺪري ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ
ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪرﺳﻪ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ. ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﺜﻴﺮي دﻳﮕﺮ ﺑﻮد وﻟﻲ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ داري ﺑﻴﻦ ﭘﺎﻳﻪﻫﺎ ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﻲ
در اﻫﻮاز ﻧﻴﺰ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﺮﺑﻴﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪارس وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ اﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻫﺎي رﻓﻴﻊ ﻧﮋاد و
ﻛﻠﻴﺪ ﻣﻬﻢ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ .(10) ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻫﻤﻜﺎران (19) و ﻓﺮزﻳﻦ ﻧﻴﺎ و ﻫﻤﻜﺎران (4) ﻫﻢ ﺧﻮاﻧﻲ
ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه در ﻣﻮرد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺎ ﻧﺪارد. اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺷﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ رﻋﺎﻳﺖ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻓﺮدي
ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت رﻓﻴﻊ ﻧﮋاد و ﻫﻤﻜﺎران، ﻣﻄﻠﺒﻲ و ﻣﻴﻨﻮﺋﻴﺎن از ﺟﺎﻧﺐ داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻫﻤﻪ ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ و داﻧﺶ آﻣﻮزان
ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻫﻤﺴﻮﻳﻲ ﻧﺪارد 19)،(20، ﻋﻠﺖ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺷﺎﻳﺪ ﭘﺎﻳﻪ ﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺗﺮ ﻧﻴﺰ ﻧﻜﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻻزم در ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي
ﻧﺎﺷﻲ از ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺿﻌﻴﻒ ﻣﺮﺑﻴﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻛﻨﺘﺮل از ﺑﻴﻤﺎري ﻫﺎي واﮔﻴﺮ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ. در
ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ داﻧﺶآﻣﻮزان ﻳﺎ ﺣﻀﻮر ﻏﻴﺮ ﻣﺆﺛﺮ آن ﻫﺎ در ﺿﻤﻦ ﺑﻴﻦ ﻧﻮع ﻣﺪرﺳﻪ(دوﻟﺘﻲ، ﻏﻴﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﻲ و…)  و
ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺪارس ﻛﺸﻮر ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻴﻦ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻗﺒﻠﻲ اﺑﺘﻼ ﺑﻪ آﻟﻮدﮔﻲ داﻧﺶ آﻣﻮزان ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ دار دﻳﺪه ﻧﺸﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ
ﺷﭙﺶ و آﻟﻮدﮔﻲ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲ دار ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻣﻐﺎﻳﺮت داﺷﺖ. اﻟﺒﺘﻪ ﺷﺎﻳﺪ
ﺑﻮد. دﻟﻴﻞ اﻳﻦ اﻣﺮ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪن ﺗﻌﺪادي از ﺗﺨﻢ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﭘﺬﻳﺮي ﻳﻜﺴﺎن واﻟﺪﻳﻦ
ﺷﭙﺶ ﻫﺎ از ﻗﺒﻞ ﺑﺎﺷﺪ، ﻳﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻨﺒﻊ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻴﻤﺎري در داﻧﺶ آﻣﻮزان و اوﻟﻴﺎء ﻣﺪرﺳﻪ در ﻣﺪارس دوﻟﺘﻲ و ﻏﻴﺮ
اﻃﺮاﻓﻴﺎن و ﺧﺎﻧﻮاده ﻓﺮد از ﺑﻴﻦ ﻧﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻧﺘﻔﺎﻋﻲ در ﻗﺒﺎل ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺑﺎﺷﺪ.  ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در
درﻣﺎن دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﻲ دارﻧﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ رﻓﺘﺎر ﻣﺪارس دوﻟﺘﻲ ﺑﺎزدﻳﺪ ﺷﺪه، ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪارس ﻏﻴﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﻲ
ﻏﻴﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺧﺎﺻﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﻲ ﻗﺒﻠﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺪﻳﺮان ﻣﺪارس و ﻣﺮﺑﻴﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺑﺮ رﻋﺎﻳﺖ ﻧﻈﺎﻓﺖ و
ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﻓﺮد و اﻃﺮاﻓﻴﺎن وي وﺟﻮد داﺷﺘﻪ و ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬﺪاﺷﺖ داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻧﻈﺎرت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ داﺷﺘﻪ و در ﻣﻮارد
آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﺠﺪد ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ. اﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺗﺎﻳﻴﺪي ﺑﺮ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺟﻤﻠﻪ آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﭙﺶ ﺳﺮ و ﺗﻬﻴﻪ
ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺗﻮﺳﻂ رﻓﻴﻊ ﻧﮋاد و ﻫﻤﻜﺎران (19) و ﻓﺮزﻳﻦ ﺷﺎﻣﭙﻮ ﺿﺪ ﺷﭙﺶ ﺟﻬﺖ درﻣﺎن ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن، ﺑﺎ ﻛﺎرﻛﻨﺎن
ﻧﻴﺎ و ﻫﻤﻜﺎران (4) در ﺷﻬﺮﻫﺎي اﻣﻠﺶ و ﻗﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻪ ﺷﺎﻏﻞ در ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ ارﺗﺒﺎط داﺷﺘﻨﺪ .(4)
ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻫﺮ اﻧﺪازه ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺧﺎﻧﻮارﻫﺎ زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي:
واﻟﺪﻳﻦ ﻛﻤﺘﺮ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ وﺿﻊ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و درﻣﺎﻧﻲ آﻧﻬﺎ
رﺳﻴﺪﮔﻲ ﻛﻨﻨﺪ در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻲ رود در ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎي ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎي اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻧﻈﻴﺮ
ﭘﺮﺟﻤﻌﻴﺖ ﺗﻤﺎس ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن ﻣﻴﺰان وﺟﻮد ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﻣﺪارس، دﻓﻌﺎت اﺳﺘﺤﻤﺎم،
آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ. اﻣﺎ در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﺑﻴﻦ ﺗﻌﺪاد اﻋﻀﺎء دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻗﺒﻠﻲ آﻟﻮدﮔﻲ در
ﺧﺎﻧﻮار و ﻣﻴﺰان آﻟﻮدﮔﻲ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻲدار وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ. داﻧﺶ آﻣﻮزان در ﺷﻴﻮع ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎﻻي ﺑﻴﻤﺎري در ﻣﺪارس
ﭼﻨﻴﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ اي ﺑﺎ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎي ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت دﻳﮕﺮ ﻣﺜﻞ اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﺧﺘﺮاﻧﻪ در اﺳﺘﺎن ﻗﻢ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻲ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ.
ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﻛﺜﻴﺮي در اﻫﻮاز و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ اﻳﻦ ﻣﻌﻀﻞ ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﻫﺎي
ﻋﻴﻮﺿﻲ در اﺳﻼم آﺑﺎد ﻏﺮب ﻫﻤﺴﻮﻳﻲ ﻧﺪارد. ﺷﺎﻳﺪ ﻋﻠﺖ ﻛﻼن ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﻣﺜﻞ اﺳﺘﺨﺪام ﻣﺮﺑﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺖ در ﺗﻤﺎم
اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع در داﻧﺶ آﻣﻮزان ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در اﺳﺘﺎن ﻗﻢ ﻣﺪارس، اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺰان دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت
49

ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در ﻛﻨﺎر اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻓﺮدي و آﻣﻮزش

ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻧﻴﺎز ﻣﺒﺮم وﺟﻮد دارد.

ﻣﻨﺎﺑﻊ:

 

  1. Zaim M, Seyedi Rashti MA , Saebi ME. A Guide to medical entomology . Tehran: University of Tehran Pub; 2004.

 

Ministry of Health and Medical Education, Department of Health. Pediculosis management 2.
guideline. Tehran: Disease Management Center; 2007.
Canyon DV, Speare R, Muller R. Spatial and kinetic factors for the transfer of head lice 3.
(Pediculus capitis) between hairs. J Invest Dermatol . 2002 Sep; 119( 3): 629-31.
Farzinnia B, Hanafi Bojd A, Reis Karami S, Jafari T. Epidemiology of Pediculosis capitis 4.
in female primary school pupils Qom. Hormozgan Med J. 2004; 8( 2): 103-8.
Chunge RN, Scott FE, Underwood JE , Zavarella KJ. A review of the epidemiology, public 5.

health importance, treatment and control of head lice. Can J Public Health. 1991 May-Jun; 82(3): 196-200.

 

  1. Chunge RN,  Scott  FE ,  Underwood  JE,  Zavarella  KJ.  A  pilot  study  to  investigate transmission of headlice. Can J Public Health. 1991 May-Jun; 82(3): 207-8.

 

7.Borges R , Mendes J. Epidemiological aspects of head lice in children attending day care centres, urban and rural schools in Uberlandia , central Brazil. Mem Inst Oswaldo Cruz. 2002 Mar; 97 (2): 189-92.

 

8.Courtiade C, Labreze C, Fontan I , Taieb A, Maleville J . Pediculosis capitis: a questionnaire survey in 4 schools of the Bordeaux Academy 1990-1991 . Ann Dermatol Venereol . 1993; 120 (5): 363-8.

 

9.Razavi M. Epidemiology of pediculus humanus capitis infestation and effective factors in elementary schools of girls, villages of Islam Abad district in Tehran city, 2nd Congress of Parasites diseases in Iran. 1995.

 

10 . Kasiri H. Epidemiology of pediculus humanus capitis infestation and effective factors in

elementary schools of girls Ahvaz city, 2005. Iran J Infect Dis Trop Med . 2009; 14(2): 41-5.

 

  1. Hodjati MH, Mousavi N, Mousavi M. Head lice infestation in school children of a low

socio-economy area of Tabriz city, Iran. Afr J Biotechnol. 2008 ; 7(13): 2292-4.

 

  1. Moradi AR, Zahirnia AH, Alipour AM, Eskandari Z . The Prevalence of Pediculosis capitis in Primary School Students in Bahar, Hamadan Province, Iran. J Res Health Sci. 2009; 9(1): 45-9.

 

  1. Nazari M, Fakoorziba MR, Shobeiri F. Pediculus capitis infestation according to sex and

 

social factors in Hamedan, Iran. South East Asian J Trop Med Pub Health. 2006; 37(3): 95-8.

 

14 . Aivazi AA. [Epidemiology of Pediculus humanus capitis infestation and effective factors in elementary schools of children, Islam Abad city, Kermanshah province. [Dissertation]. Tehran: Tarbiat Modarres University; 1986.

 

 

50

 

1392 ﺮﻴﺗ و دادﺮﺧ/2 هرﺎﻤﺷ ،15 هرود /دﺮﻛﺮﻬﺷ ﻲﻜﺷﺰﭘ مﻮﻠﻋ هﺎﮕﺸﻧاد ﻪﻠﺠﻣ

 

 

 

  1. Arjmandzahe S. The survey of prevalence of Pediculus humanus capitis infestation and Scabies in elementary schools of children, Boushehr city. Iran South Med J. 2001; 4(1): 41-6.

 

  1. Abbaszahe M. The survey of prevalence of pediculus humanus capitis infestation in elementary schools of girls Zabol city. J Rostamineh Zabol Univ Med Sci. 2003; 3(1): 10-15.

 

  1. Robinson WH. Urban Entomology: Insect and mite pests in the human environment. 1st Springer; 1996.

 

  1. Safi MH. Epidemiology of Pediculus humanus capitis infestation and effective factors in elementary schools of children, Islam shahr city, Tehran province. [Dissertation]. Tehran: Tehran University of Medical Sciences; 1996.

 

  1. Rafinejad J, Nourollahi A, Javadian E, Kazemnejad A, Shemshad Kh. Epidemiology of head louse infestation and related factors in school children in the county of Amlash, Gilan Province, 2003-2004. Iran J Epidemiol. 2006; 2(3, 4): 51-63.

 

  1. Matlabi M, Minooeian Haghighi MH. Epidemiology of Pediculus humanus capitis infestation and effective factors in elementary schools of children, Gonabad city. J Gonabad Univ Med Sci. 1989; 6(1): 87.

 

  1. Nekooei Naeini N, Mostafavi K. Epidemiology of Pediculus humanus capitis infestation and effective factors in elementary schools of girls, Esfahan province. J Isfahan Med Sch. 2002. 8(4): 102-7.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

51

 

Journal of Shahrekord University of Medical Sciences Original article
(J Shahrekord Univ Med Sci) 2013 June, July; 15(2): 43-52.

 

 

 

 

The prevalence of pediculosis capitis and its associated risk factors in primary schools of girls in rural district

 

Noroozi M (PhD student) 1, Saghafipour A (MSc) 2*, Akbari A (MD) 3, Khajat P (BSc)4, Khadem-Maboodi A (PhD) 5

1Epidemiology Dept., Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, I.R. Iran;

 

2Public Health Dept., Qom University of Medical Sciences, Qom, I.R. Iran; 3 Internal Dept., Qom University of Medical Sciences, Qom, I.R. Iran; 4Family Health, Qom University of Medical Sciences, Qom, I.R. Iran; 5Statistics Dept., Shahid Behshti University of Medical Sciences, Tehran, I.R. Iran.

 

Received: 15/Feb/2012       Revised: 9/Apr/2012             Accepted: 27/May/2012

 

Background and aims: Pediculosis capitis is one of the prevalent infections in all ages and has a worldwide distribution. Pediculosis capitis is common in collective centers such as schools, garrisons, and campuses; and in schools, especially in female elementary ones, it is dramatically high. The current study was conducted to determine the prevalence of Pediculosis capitis and its associated risk factors in feminine primary schools of rural districts of Qom province in 2011.

 

Methods: This descriptive–analytic study was performed on 900 female elementary students from 45 schools in rural districts of Qom province by a multi-stage random sampling. Data collection was done by questionnaires and physical examination of the hairs. Analysis was done by Chi-square and Multiple logistic regressions model tests, using SPSS software.

 

Results: 120 of 900 students (%13.3) were infected by pediculosis. A statistical significant correlation was observed between Pediculosis capitis and residence, fathers’ occupation and his education level, mothers’ education level, and the number of family individuals. In addition, this significant relationship was observed between Pediculosis capitis and each of these factors: bath at home, bath times, daily comb, history of Pediculosis capitis, presence or absence of health educators in school, access or no access to primary health services (P<0.05).

Conclusion: The high prevalence of pediculosis capitis among students in the majority of schools in Qom province is attributable to inadequate access to health educators, sanitation facilities, inattention to personal health, and other related factors. Thus, personal health, education about morbidity and control of the disease, and sanitation facilities can have an important role to reduce pediculosis capitis and its complications.

 

Key words: Epidemiology, Pediculosis capitis, Students, Rural districts

مایع مولیدا

سم شپش | LICE| Molida|سم کک | سم ساس| سم فروش| پردیس سبز| جلوگیری از شپش| درمان| 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *